شناخت نامه - 2

من ، مهدي سهرابي در 23 اسفند 1340 هجر ِ خورشيد ، در شهر ِ كوچك و كويري ِ طبس ِ گيلكي بر خاك افتاده ام . پدرم ( كه به نيستان پيوسته است و با هفت هزار سالگان سر به سر شده ) كشاورز – پاسبان بود . البتّه وي مانند ِ بيشترينه ي ِ مردمان ِ اصيل ِ گذشته ، چندين كار و پيشه ياد داشت : تخت كشي ، كه گُمان مي كنم نخستين كار ِ وي بوده ( تخت كشي ، كار ِ بسيار دشواري است كه حاصل ِ آن تخت ِ پارچه كوب ِ گيوه است . اگر فرصتي پيش آيد در باره ي ِ اين كار ِ جالب خواهم نوشت ، وگرنه جاي ِ اصلي ِ آن « فرهنگ نامه ي ِ بزرگ ِ طبسان » است كه نمي دانم فرصت و فراغت ِ تأليف ِ آن را خواهم يافت يا نه . فعلاً مانند ِ دانه ي ِ گندمي كه ميان ِ دو سنگ ِ آس گير كرده باشد در حال ِ خورد شدنم . ) كار ِ ديگري كه پدرم بلد بود و به اندازه ي ِ رفع ِ نياز – مثلاً دسته ساختن براي ِ داس و ارّه ، و تراشيدن ِ دسته بيل و امثال ِ اين ها – بدان مي پرداخت ، درودگري ( نجّاري ) بود . گويا در كودكي مدتّي رويگري نيز آموخته بود .
از وقتي كه من او را مي شناختم پاسبان بود ؛ امّا كار ِ پاسباني اش كه تمام مي شد ، به محض ِ رسيدن به خانه تبديل به كشاورز ِ عاشقي مي شد كه پا به پاي ِ كارگر يا كارگرهايي كه گهگاه از روي ِ نياز خبر مي كرد ، كار مي كرد ؛ و بلكه بيشتر . پدرم اصلاً پول دوست نبود و كار كردنش بيشتر از روي ِ عشق بود . طوري به دال و درخت و بوته ها ور مي رفت كه گويي هيچ چيز ِ ديگري وجود نداشت .
مادرم خانه دار بوده و هست . عمري براي ِ شوهر و بچّه هايش خانه داري كرده و حالا براي ِ خودش خانه داري مي كند .
ما پنج برادر و سه خواهريم . من پسر ِ اوّل و بچّه ي ِ دوّم ام .

از 9 سالگي به كتاب خواندن مبتلا شدم و ديگر هرگز نتوانستم از گيرش در بروم . اگر مي دانستم بهاي ِ آگاهي اين اندازه سنگين است ، به هفتاد نابجاي ِ نياكانم مي خنديدم كه اسم ِ كتاب و كتابخانه بياورم . كلاس ِ سوّم بودم كه يك روز كسي آمد سر ِ كلاس كه براي ِ عضويّت ِ كتابخانه ي ِ كودك ِ طبس نام نويسي مي كرد ؛ من هم اسمم را نوشتم . رفتن همان بود و گرفتار شدن همان .
درس هايم خوب بود . بعضي وقت ها شاگرد اوّل هم مي شدم ؛ امّا با اين همه ، زياد اهل ِ درس نبودم . يادم نمي آيد كه هيچ وقت كتابي را دوره كرده باشم . حافظه ام طوري بود كه مي توانستم صفحه ي ِ كتاب را جلو ِ چشم بياورم . اغلب از همين شيوه استفاده مي كردم .
سال ِ 57 پسر عمويم محمود ، كه به خاطر ِ زلزله ي ِ طبس از امريكا آمده بود ، مرا با كتاب ِ شريعتي و اعلاميّه ي خميني آشنا كرد . تا آن وقت فقط داستان و احياناً تاريخ خوانده بودم . اوّل سختم بود متن خواندن و بعد خيلي زود ياد گرفتم كه غير ِ داستان هم هست و مي توان خواند ؛ و دو سال از عمرم به خواندن ِ مزخرفات ِ شريعتي و مانندان ِ او ، و همين طور جزوه هاي ِ مجاهدين تلف شد .
سال ِ 59 ديپلمم را گرفتم ( با معدّل ِ پايين : كتبي : يازده و خورده اي ، و كل : پانزده و خورده اي يا شايد چارده و خورده اي . ) دانشگاه ها را بسته بودند ( براي ِ پروژه اي كه آن وقت ها درست نمي فهميدم چيست ؛ امّا حالا مي دانم : مي خواستند آن را به دانشكاه تبديل كنند و كردند ) . به ناچار رفتم اجباري . بعد از گذراندن ِ دوره ي ِ آموزشي ، سهميّه ي ِ لشگر 77 مشهد شدم و بلافاصله به جبهه اعزاممان كردند . دو سال تمام در منطقه ي ِ جنگي ( خوزستان ) سر كردم و بعد از 175 روز اضافه خدمت ( براي ِ غيبت هاي ِ هر بار مرخّصي ، و يكي دو مورد سرپيچي و مرافعه با فرماندهان ) مرداد ماه ِ 62 تمام شد .
از اواسط ِ دوره ي ِ اجباري ، كه در آبادان و اهواز يك كتاب كليّات ِ سعدي و بعد يك ديوان ِ شمس و سپس تر يك مقالات ِ شمس و بعد يك ديوان ِ حافظ خريدم ، دوره ي ِ ديگري در كتاب خواني ام شروع شد كه تا به امروز ادامه يافته : ادبيّات ِ فارسي ؛ و به طور ِ كلّي مجموعه ي ِ فرهنگ ِ ايراني .
بعد از برگشتن از اجباري ، براي ِ مدّت ِ يك سال و نيم روزي بيش از پانزده ساعت ، ديوانه وار ، سر در كتاب فرو بردم : ديوان فرّخي و منوچهري را دوره كردم ، از نظامي چيزهايي خواندم ، و از شاعران ِ ديگر . وزن ِ شعر را دو ماهه از كتاب ِ « وزن شعر فارسي » خانلري آموختم و توانستم گهگاه بيتي سر ِ هم كنم . روي كرد ِ جدّي ام به گرد آوري ِ و يادداشت ِ واژه ها و امثال و ... گويش ِ زادگاهم طبس نيز از همين ايّام شروع شد .
تا آخرين روز سال 63 بيكار بودم . در چندين و چند آزمون ِ استخدامي شركت كرده و در بعضي نمره ي ِ اوّل ِ كتبي را آوردم ، امّا گاو ِ پيشاني سفيد بودم : نه روضه مي رفتم نه مسجد نه جمعه نه بسيج نه تظاهر نه شعار نه ... – چند ماهي رفتم پهلوي ِ همسايه مان قدري خياطي ياد گرفتم . اواخر ِ اسفند 63 از بانك ِ صادرات آمدند دنبالم كه در آزمون ِ پارسال رزرو شده بوده اي . رفتم مشهد و با حكم ِ استخدام برگشتم . امّا اين كار ِ مورد ِ علاقه ام نبود . من عاشق ِ درس خواندن و درس دادن بودم . دوست داشتم معلم بشوم و دانشگاه هم بروم . از كار ِ بانك به شدّت نفرت داشتم .
سال ِ 65 در آزمون ِ سراسري ِ دانشگاه شركت كردم و در رشته ي ِ جغرافي قبول شدم ، امّا بانك چيزي به نام ِ دانشگاه نمي شناخت . پدرم راضي نبود كه كار ِ رسمي ام را به خاطر ِ دانشگاه رها كنم ، و ناچار به كار ِ بانك ادامه دادم .
سال ِ 67 ازدواج كردم و به يكي از بزرگترين آرزوهاي ِ نكرده ام رسيدم ! من اصلاً به اين يكي فكر نمي كردم و نمي دانم چه شد كه يكباره ديدم كار تمام شده و من گيج تر و منگ تر از گذشته سرم توي ِ كتاب و كاغذ است . همسري نصيبم شده كه فكر نمي كنم در هر قرن بيش از يكي دو تايي زاده مي شده باشند . اگر اينجا بخت نمي آوردم تا حالا هفت و نيم كفن پوسانده بودم .
سال ِ 69 منتقل ِ مشهد شدم ( يا در حقيقت ، به زور خودم را منتقل كردم ! ) . خانه اي خريده بوديم كه نيمه كاره بود . براي ِ تكميل ِ آن ، وامي از بانك گرفتم و بعد هم سر ِ كار نرفتم ! تا سه سال پيغام پسغام مي دادند كه برگرد ، اعتنا نكردم . مي خواستم خانه را بفروشم و يكي دو سه سالي بزنم به كار و بعد بنشينم به كارهاي ِ اصلي ام : خواندن و نوشتن . امّا پي ِ هيچ كاري نرفتم . مگر كتاب مي گذارد كه آدم مثل ِ آدميزاد زندگي كند ؟
سال 72 ناچار شديم خانه را بفروشيم .
...
امروز من مانده ام با همسر و دو پسر 17 و 11 ساله . نه خانه اي داريم ، نه درآمدي ، نه پس اندازي ، نه ارث و ميراثي ، و نه هيچ روزنه ي ِ اميدي . اميدم به اين است كه هرچه زودتر اين مادرقحبه ها گورشان را گم كنند و بروند زندان ابوغريب ؛ امّا اين ها صدّام نيستند و مردم ِ ايران هم مردم ِ عراق نيستند . صدام سوار ِ يك مشت آدم ِ نفهم ِ خود را افلاطون دان نبود . اين ها از سال ِ 60 رفته بودند اگر اين مردم مسلمان نبودند ؛ بلكه اگر مسلمان نبودند اصلاً گير ِ چنين خرفستراني نمي افتاديم !

نوشته ي ِ چاپ شده هيچ ندارم جز يك يادداشت ِ كوتاه ( در تصحيح ِ بيتي از اشعار ِ دقيقي ، كه براي ِ مجلّه ي ِ « كتاب ِ ماه / ادبيّات و فلسفه » فرستادم و در شماره ي ِ بعد – 42/41 - چاپ شد ) كه اي كاش نفرستاده بودم ؛ اگر چه با فرستادن همين يادداشت بود كه به يكي ديگر از رازهاي ِ تا اكنون ماندگاري ِِ آخوند پي بردم . كساني هستند كه ادعاي ِ فرهنگ مي كنند ، و همه دكتر و اديب و برجسته اند ، امّا چون نيك بنگري همه از اخلاف ِ صدق ِ قتيبة بن مسلم ِ باهلي اند و نه چيز ِ ديگر . اين خود فروختگي ِ ايراني است كه آخوند را نگه داشته . باشد كه آخوند و اسلام برود ، آن وقت خواهيد ديد كه چه تعداد از بزرگان ِ اين سرزمين جيره خوار ِ حكومت ِ الهي بوده اند !

از دو سال پيش كه توانستم به « وام ِ قرضي » كامپيوتر بخرم تا امروز كلي كار كرده ام . وبلاگ زده ام و يادداشت هايم را به دسترس گذاشته ام و همين طور به تايپ ِ يادداشت هاي ِ ديگرم مشغولم . اگر چه وضع ِ پولي مان به نهايت ِ پريشاني رسيده .
بي اغراق مي توانم بگويم كه در اين دوازده سال ِ گذشته زندگي ِ بسيار سخت و دشخواري داشته ايم . صدي ِ نود و نه ِ كساني كه به كار ِ فرهنگ مي پردازند يا دعوي ِ آن را دارند ، اگر فقط براي ِ دوازده روز به وضعي كه ما در اين سال ها داشته ايم دچار شوند ، هفتاد هزار بار همه ي ِ بود و نبودشان را به آخوند مي فروشند ( كما اين كه بسياراني از ايشان ، در عين ِ كمال ِ برخورداري ، خود را فروخته اند و براي ِ آخوند و دين ِ مَبين ِ او ، مدايح التلويزيونيّه صادر مي كنند ؛ از دست ِ علي لاريجاني جايزه مي گيرند ، سويچ ِ ماشين دريافت مي فرمايند ؛ سكّه مي گيرند ؛ ... – منظورم اصلاً و ابداً به تفاله هايي مانند ِ سهيل ِ محمودي و داريوش ِ ارجمند و مانندان ِ ايشان نيست ، كه ارزش ِ بحث ندارند ؛ بلكه مقصودم به آدم هايي است كه واقعاً از بزرگان ِ ادب و فرهنگ ِ ايران به شمار مي رفته اند ... افسوس ! )

بيش از هر چيز ، براي ِ ايران دلم مي سوزد ؛ براي ِ مادر ِ مهرباني كه ما را پديد آورده و از ما جز پستي و پلشتي نديده .
و ديگر براي ِ انبوه ِ يادداشت هايي دلم مي سوزد كه در اين بيست و يكي دو سال نوشته ام و گهگاه ممكن است به كار بيايد . ده سال بود حسرت ِ داشتن ِ كامپيوتر داشتم ؛ و حالا وقتي به آرزويم رسيده ام كه انبوه ِ مشكلات از شش جهت فشار آورده و بعيد مي دانم كه بتوانم يك سال ِ ديگر تاب بياورم . قرض ها زورآور شده ، اجاره خانه بالا رفته ، بچّه ها بزرگ شده اند ، من و همسرم بي تاب و خسته ايم ، و اوضاع ِ كشور هم روز به روز گندتر مي شود . در يك سال ِ گذشته مجموع ِ خرج ِ خانه از ماهي سي چهل هزار تومان بيشتر نبوده امّا ناچار بوده ايم ماهي دويست هزار تومان اجاره بدهيم !

در حكومت ِ الهي ِ خميني گويا ما زيادي بوده ايم . مادرقحبه ها يك سر سوزن جايي باقي نگذاشته اند كه آدمي مثل ِ من بتواند در آن زندگي كند . گاه دوستان ملامت مي كنند كه بايد كاري پيدا كني ، و من نمي فهمم مقصودشان از كار چيست . من در شبانه روز بيش از ده – دوازده ساعت كار مي كنم . حالا اين كه كسي به كار ِ من مزد نمي دهد بحث ِ ديگري است . اسلام ِ ناب ِ محمّدي فرهنگ و زندگي ِ راستين را تعطيل كرده و امثال ِ من ( كه قرن هاست نور ِ محمّدي را به هزار رياضت از چهره ي ِ خود زدوده ايم ) دچار نازندگي شده ايم . من نمي توانم دروغ بگويم ؛ آيا در همه ي ِ اين سرزمين جايي هست كه بتوان در آن كار كرد [ گيرم كارگري ِ ساده ] و دروغ نگفت ؟ پس چرا به من ايراد مي گيريد ؟ مي گوييد : با اين همه ، زندگي اين حرف ها حالي اش نيست ؛ انسان براي ِ زنده ماندن نياز به پول دارد و مهم نيست كه اين پول به قيمت ِ دروغ به دست مي آيد يا به بهاي ِ راستي . مگر اين انبوه ِ ديگران نيستند كه زندگي شان را مي كنند ؟ آيا تو تافته ي ِ جدا بافته اي ؟!
آري ، من غير ِ همه ي ِ شما ام . با زندگي ام نشان داده ام . همسرم كه ممكن است به اندازه ي ِ من به زبان نياورد نيز به اندازه ي ِ من از زيستن ِ به دروغ نفرت دارد .
از همه جالب تر اين است كه با اين زندگي ِ كشنده ، با اين زنده مرگي ِ دردناك ، مي گوييد كه بايد آسته بيايم آسته بروم كه به تريج ِ رداي ِ گهي برنخورد ! خير ، من نيستم . ديگر سكوت نمي كنم . اگر قرار است گشنه مرگ شوم ، راه ِ بهتري مي شناسم . ارتدادم را آشكار مي كنم . مگر نمي گويند هيچ مسلمان زاده اي حق ندارد از دين ِ اسلام ِ ناب ِ محمّدي بيرون برود ، و اگر برود مي كشيمش ؟ بياييد بكشيد . اگر من به واسطه ي ِ نطفه ي ِ پدرم مسلمان محسوب مي شوم ، اينك به آواي ِ رسا ، نطفه ي ِ پدرم را انكار مي كنم !


دهم اَمرداد 1384